73%

Тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйесі

«KEGOC» АҚ-да ISO 31000 халықаралық стандарттарының қағидаттары негізінде, сондай-ақ Тредвей комиссиясының демеуші ұйымдары комитеті әзірлеген тәуекелдерді басқарудың жалпы қабылданған тұжырымдамалық модельдері – COSO ERM «Ұйым тәуекелдерін басқару. Интеграцияланған модель» және «Самұрық-Қазына» АҚ талаптары негізінде қалыптастырылған тәуекелдерді басқару жүйесі табысты енгізілді және жұмыс істейді.

Корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесі корпоративтік басқару жүйесінің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады және тәуекелдерді уақтылы сәйкестендіруге, оларды бағалауға, негізгі корпоративтік тәуекелдерді мониторингтеуге және басқаруға, сондай-ақ тәуекелге бағдарланған тәсілді Компанияның стратегиялық және операциялық процестеріне интеграциялауға бағытталған.

Қолданыстағы корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесінің мақсаты – ішкі және сыртқы теріс факторлардың «KEGOC» АҚ қызметіне әсер ету дәрежесін шектеу арқылы қызметтің үздіксіздігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету.

Тәуекелдерді басқару жүйесінің негізгі қағидаттары:

  • Компания басшылығының тәуекелдерді басқаруға тартылуы;
  • тәуекелдерді басқару жүйесін тұрақты жетілдіру;
  • Компания жұмыскерлерінің тәуекелдерді басқару саласында үздіксіз оқуы және білім алмасуы;
  • есептілік ұсыну және тәуекелдерді эскалациялау кезінде ашықтық пен адалдық.

Тәуекелдерді басқару жүйесінің міндеттері:

  • «KEGOC» АҚ тәуекелдерін анықтау, бағалау және басқару бойынша бірыңғай әрі дәйекті тәсілдерді әзірлеу және қолдану, тәуекелдер туралы ақпарат алмасу рәсімдерін тігінен (басқару) және көлденеңінен (тәжірибе алмасу) жеңілдету;
  • туындайтын тәуекел оқиғаларына жедел ден қою, сыртқы және ішкі ортадағы өзгерістерді қадағалау;
  • тәуекелдерді қолайлы деңгейге дейін төмендету не үшінші тараптарға беру (аутсорсинг, сақтандыру, хеджирлеу) немесе тәуекелден бас тарту мақсатында тәуекелдерді басқару жөніндегі мақсатты қызметті ұйымдастыру;
  • «KEGOC» АҚ тәуекелдері туралы ақпаратты жүйелеу және одан әрі жинақтау, «KEGOC» АҚ-ның басқарылу деңгейін арттыру;
  • корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесінің тиімділігін арттыру арқылы «KEGOC» АҚ-ның бәсекеге қабілеттілігін арттыру және «KEGOC» АҚ-ның қойылған стратегиялық мақсаттарына қол жеткізу.

Корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесі «KEGOC» АҚ-ның басқарушылық шешімдер қабылдау процесін және күнделікті операциялық қызметін қолдайтын құрал болып табылады.

«KEGOC» АҚ-дағы тәуекелдерді басқару процесі тұрақты, циклдік (үздіксіз), көп бағытты болып табылады және мынадай құрамдас бөліктерден тұрады:

  • Ішкі орта;
  • Мақсат қою;
  • Тәуекелдерді анықтау;
  • Тәуекелдерді бағалау, оның ішінде тәуекел-аппетитті айқындау;
  • Тәуекелдерді басқару, оның ішінде негізгі тәуекел көрсеткіштерін және төзімділік деңгейін айқындау;
  • Бақылау;
  • Ақпарат және коммуникация;
  • Мониторингтеу.

«KEGOC» АҚ-ның тәуекелдерді басқару процесі

Тәуекелдерді басқару процесінің жоғарыда аталған құрамдас бөліктерін іске асыру тәуекелдерді басқару мәдениетін (тәуекел мәдениетін) дамытуға ықпал етеді. Ол тәуекел-менеджменттің негізі болып табылады және лауазымды тұлғалар мен жұмыскерлердің өз міндеттерін орындау кезінде бөлісетін және қолданатын тәуекелдерді басқару саласындағы сенімдерінен, түсінігі мен білімінен тұрады.

Тәуекел мәдениеті корпоративтік мәдениеттің бір бөлігі болып табылады. Тәуекел мәдениетінің деңгейі тәуекелдердің Даму жоспарын әзірлеу сәтінен бастап оны іске асыруға және тиімділігін мониторингтеуге дейін қалай анықталатынын, бағаланатынын және басқарылатынын айқындайды.

Тәуекел мәдениеті мынадай қағидаттарға негізделеді:

  • Басшылықтың ұстанымы: шешімдер қабылдау кезінде ұзақ мерзімді құн, табыстылық және шешім қабылдаумен де, шешім қабылдамаумен де байланысты тәуекелдер арасындағы оңтайлы теңгерім негізге алынады, басшылық бағынысты жұмыскерлердің тәуекелге бағдарланған мінез-құлқын көтермелейді.
  • Корпоративтік басқару: «KEGOC» АҚ қызметі жұмыскерлердің Саясат пен барлық ішкі нормативтік құжаттардың сақталуы міндетті екенін түсінуін қамтамасыз ететін бақылау ортасын қалыптастыруға бағытталған. «KEGOC» АҚ-ның барлық лауазымды тұлғалары мен жұмыскерлері тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау бойынша өз жауапкершілік аймағы мен өкілеттіктерін нақты түсінеді. Тәуекел иелері өз құзыреті шеңберінде тәуекелдерді түсінеді, оларды басқарады және «KEGOC» АҚ-ның ішкі нормативтік құжаттарына сәйкес тәуекелдер туралы тиісінше ақпарат береді.
  • Шешімдер қабылдау: ішкі орта коммуникациялардың ашықтығымен және тәуекелдер туралы ақпараттың айқындығымен сипатталады, бұл жұмыскерлер мен басшылық арасында ілеспе тәуекелдер мен әлеуетті мүмкіндіктерді ашық әрі конструктивті талқылауға ықпал етеді және сыртқы сын-қатерлерге жауап ретінде бірлесіп тиімді шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.
  • Сыйақы жүйесі: Сыйақы беру жүйесі барлық деңгейлерде басқарушылық шешімдер қабылдау процесінде басшылық пен жұмыскерлердің тәуекелге деген дұрыс көзқарасын қалыптастыру үшін қаржылық және қаржылық емес ынталандыру құралдарын пайдаланады. Тәуекел-мәдениеті дамыған жағдайда қабылданатын шешімдер тәуекел-тәбетпен нақты айқындалады.
  • Құзыреттілік: «KEGOC» АҚ-ның ұйымдық құрылымы «үш қорғаныс желісі» моделіне негізделеді. Тәуекелдер жөніндегі бөлімше екінші қорғаныс желісінің рөлін тиімді орындайды, сол арқылы Басшылықтың «KEGOC» АҚ мақсаттарына қол жеткізуге деген сенімділігін арттырады.

Басқарма мен Директорлар кеңесі үшін тәуекел мәдениетінің деңгейі туралы ақпарат көздерінің бірі корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесінің тиімділігін бағалау жөніндегі құжаттар, сондай-ақ Компаниядағы корпоративтік басқаруды диагностикалау жөніндегі есептер болып табылады.

Компанияда тәуекел мәдениетін арттыру мақсатында жаңадан қабылданған жұмыскерлер үшін Компанияның корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесі саласында нұсқама/семинар өткізіледі. Директорлар кеңесінің мүшелері мен Компания менеджменті жыл сайын жоғары буын басшыларына арналған тәуекелдерді басқару жөніндегі мамандандырылған семинарлар мен тренингтерге міндетті түрде қатысады. Бұл міндеттеме Компанияның ішкі құжаттарында бекітілген. Осылайша, 2025 жылы Директорлар кеңесінің мүшелері мен менеджмент үшін «Тәуекелдерді басқару: санкциялық, қаржылық және өзге де тәуекелдер» тақырыбында оқыту өткізілді.

Компанияда тәуекел мәдениетінің даму деңгейін бақылау үшін 2025 жылы жұмыс орнында тәуекел-менеджментті пайдалану тиімділігін бағалау мақсатында жұмыскерлерге сауалнама жүргізілді / корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесі саласындағы білімдері тестіленді. Бұдан басқа, «KEGOC» АҚ жұмыскерлерінің тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелері бойынша біліміне тестілеу жүргізілді, оны тестілеуге қатысқандардың барлығы сәтті өтті.

КТБЖ-ның ұйымдық құрылымы

КТБЖ қатысушыларының функциялары мен жауапкершілігі:

КТБЖ қатысушылары Функциялары мен жауапкершілігі
Директорлар кеңесі
  • корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесінің (КТБЖ) тұтастай тиімді жұмыс істеуі және дамуы;
  • тәуекелдерді басқару бөлігінде жоғары деңгейдегі ұстанымды қалыптастырады, сондай-ақ осы ұстанымның бүкіл Компания және еншілес ұйымдар бойынша көрініс табуын қамтамасыз ететін тетіктердің іске асырылуына жауап береді;
  • КТБЖ-нің негізгі құжаттарын бекіту.
Аудит жөніндегі комитет
  • КТБЖ-нің сенімділігі мен тиімділігін бақылау бойынша ұсынымдар әзірлеу арқылы Директорлар кеңесіне жәрдем көрсету.
Директорлар кеңесінің қарауына шығарылатын құжаттарды алдын ала Директорлар кеңесінің Аудит жөніндегі комитеті қарайды.
Ішкі аудит қызметі
    КТБЖ-ге тұрақты аудит жүргізу және Директорлар кеңесіне / Аудит жөніндегі комитетке тәуелсіз қорытынды ұсыну:
  • тәуекелдерді басқару рәсімдерінің және КТБЖ саласындағы әдіснаманың тиімділігіне аудит және талдау жүргізу, сондай-ақ тәуекелдерді басқару рәсімдерінің тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар дайындау;
  • Директорлар кеңесіне КТБЖ тиімділігі туралы есеп ұсыну;
  • аудиторлық тексерулер жүргізу барысында анықталған іске асқан тәуекелдер туралы ақпаратты тәуекелдерді басқаруға жауапты құрылымдық бөлімшеге ұсыну.
Басқарма
  • тәуекелдерді анықтау, бағалау және басқару рәсімдерін құру, қолдау және қолдану;
  • КТБЖ-нің тиімді жұмыс істеуін ұйымдастыру;
  • құрылымдық бөлімшелерге олардың қызметінде тәуекелдерді басқару процестерін енгізу / жетілдіру кезінде қолдау көрсету;
  • тәуекелдерді басқаруға жауапты құрылымдық бөлімше жұмыскерлерінің кәсіби біліктіліктерінің болуы.
«KEGOC» АҚ құрылымдық бөлімшелері, филиалдары және еншілес ұйымдары – тәуекел иелері
  • тәуекелдерді анықтау, талдау және бағалау;
  • тәуекелдерді басқару;
  • негізгі тәуекелдер деңгейін төмендету бойынша ұсыныстар дайындау;
  • «KEGOC» АҚ негізгі тәуекелдері бойынша есептілікті қалыптастыру;
  • іске асқан тәуекелдер туралы уақтылы хабардар ету.
Комплаенс қызметі
  • Мінез-құлық кодексінің, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі заңнаманың және «KEGOC» АҚ-ға қолданылатын өзге де реттеушілік талаптардың бұзылу тәуекелдерін басқаруға бағытталған комплаенс бағдарламасын әзірлеу және енгізу.
Тәуекелдер жөніндегі комитет
  • «KEGOC» АҚ тәуекелдерін басқару мәселелері бойынша шешімдер қабылдау;
  • Компанияның тәуекелдерін басқару мәселелері бойынша «KEGOC» АҚ Басқармасына ұсынымдар дайындау.
2025 жылы Комитет 6 отырыс өткізді.
Тәуекелдерді басқаруға жауапты құрылымдық бөлімше
  • КТБЖ-ні дамыту;
  • ішкі және сыртқы талаптарды түсіндіру;
  • консультациялық көмек көрсету;
  • КТБЖ бойынша ішкі нормативтік құжаттарды әзірлеу;
  • тәуекелдерді басқару жөніндегі іс-шаралардың орындалуына мониторинг жүргізу және Тәуекелдер жөніндегі комитетке, Басқармаға және Директорлар кеңесіне тәуекелдер бойынша тоқсан сайынғы есептілікті дайындау.

Директорлар кеңесі мен Басқарма өз функцияларын орындау кезінде корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесі шеңберінде өзара іс-қимыл жасайтын «Үш қорғаныс желісі» моделіне сүйенеді.

Бірінші қорғаныс желісін өз құзыреті шеңберінде әрбір жұмыскердің атынан құрылымдық бөлімшелер құрайды.

Екінші қорғаныс желісін мониторингтік функцияларды жүзеге асыратын құрылымдық бөлімшелер құрайды.

Үшінші қорғаныс желісін тиімділікті тәуелсіз бағалауды жүргізетін, тәуекелдерді басқару мен ішкі бақылауды жетілдіруге ықпал ететін, сондай-ақ Аудит жөніндегі комитет пен Директорлар кеңесіне қолдау көрсетіп, оларға КТБЖ мен ішкі бақылаудың тиімділігі туралы тәуелсіз бағалауды ұсынатын Ішкі аудит қызметі құрайды.

«KEGOC» АҚ Даму жоспарының (Стратегиясының), «KEGOC» АҚ Іс-шаралар жоспарының (Бизнес-жоспарының) мақсаттарына, міндеттеріне, көрсеткіштеріне қол жеткізуге және іс-шараларын орындауға теріс әсер етуі мүмкін қолданыстағы тәуекелдерге талдау жүргізу және жаңа тәуекелдерді анықтау тұрақты негізде жүзеге асырылады.

Тәуекелдерді сәйкестендіру кезінде мынадай әдістер қолданылады:

  • бизнес-процестерді талдау;
  • статистикалық деректерді жинау және талдау;
  • жеке сараптамалық әдістер (сауалнама жүргізу, сұхбат);
  • топтық әдістер (ойталқы, іскерлік ойын);
  • жарияланымдар мен сөз сөйлеулерге мониторинг жүргізу.

Сондай-ақ тәуекелдер Басқарма мен Директорлар кеңесінің отырыстарына шығарылатын мәселелерді қарау кезінде, сыртқы ортадағы өзгерістер кезінде, «KEGOC» АҚ-дағы процестер, рәсімдер, ұйымдық құрылым және т.б. өзгерген жағдайда анықталуы мүмкін.

Жаңа технологиялық қызметтерді, цифрлық жүйелер мен сервистерді әзірлеу кезінде KEGOC реттеушілік, техникалық, ESG, құқықтық және операциялық тәуекелдерді қамтитын алдын ала талдау жүргізеді.

Тәуекелдер ағымдағы жылдың Басқарма мүшелерінің, басқарушы жұмыскерлердің, құрылымдық бөлімшелер басшыларының қолданыстағы мақсаттары (ҚНК) негізінде сәйкестендіріледі, олар «KEGOC» АҚ-ның стратегиялық мақсаттары негізінде қалыптастырылған.

Тәуекелдерді түгендеу процесінде қатар жүргізілетін тәуекелдерді бағалау барысында осы тәуекелдерді басқару тәсілдері де айқындалады.

Тәуекелдерді бағалау шеңберінде тәуекелдің мынадай параметрлері бағаланады:

  • тәуекелдің әсері (мөлшері);
  • тәуекелдің іске асу ықтималдығы (жиілігі);
  • әсер ету уақыты.

Тәуекелдерді бағалау кезінде сапалық немесе сандық талдау не олардың комбинациясы қолданылады, оның ішінде:

  • географиялық факторларды;
  • салалық ерекшеліктерді;
  • сезімталдықты;
  • қаржылық және операциялық тәуекелдер бойынша стресс-тестілеуді және т.б. талдау.

Тәуекелдің іске асу ықтималдығын, әсерін және әсер ету уақытын бағалау «KEGOC» АҚ-да белгіленген тәуекелдерді бағалау критерийлеріне сәйкес жүргізіледі. Тәуекелдерді бағалау процесінің нәтижелері Тәуекелдер картасына енгізіледі, онда әрбір тәуекелдің салыстырмалы маңыздылығы көрнекі түрде көрсетіледі. Тәуекелдер төмен, орташа, ірі және критикалық деңгейлерге бөлінеді.

Барлық анықталған тәуекелдер бойынша алдын алу және ден қою іс-шаралары әзірленеді, оларды Директорлар кеңесі бекітеді. Негізгі тәуекелдерді басқару жөніндегі іс-шаралар тәуекелдердің алдын алуға және/немесе тәуекелдер іске асқан жағдайда олардың салдарын барынша азайтуға бағытталған.

Директорлар кеңесі анықталған барлық тәуекелдерді, олардың бағалануын және іс-шараларды Басқарма мен Аудит жөніндегі комитеттің алдын ала қарауынан кейін бекітеді.

«KEGOC» АҚ тәуекелдерінің жіктелуі

Тәуекелдерді сәйкестендіру және бағалау нәтижелері Компанияның 2025 жылға арналған Тәуекелдер тізіліміне жинақталды, оған 49 тәуекел енгізілді. Әрбір тәуекел бойынша оларды басқару жөніндегі іс-шаралар әзірленіп, тәуекел иелері айқындалды. Компанияның Басқармасы мен Директорлар кеңесіне тәуекелдер бойынша тоқсан сайынғы есептілікті жолдау арқылы негізгі тәуекелдердің динамикасына және оларды төмендету жөніндегі іс-шаралардың орындалуына тұрақты мониторинг жүргізіледі.

«KEGOC» АҚ тәуекелдер картасы (7 негізгі, 42)

ESG маңыздылығын бағалау арқылы анықталған барлық маңызды тақырыптар негізгі корпоративтік тәуекелдермен салыстырылады және тәуекелдер тізіліміне енгізіледі. Бұл маңызды тақырыптар жылдық тәуекелдерді анықтау және басымдық беру циклі үшін кіріс ретінде пайдаланылады.

«KEGOC» АҚ-ның есепті жыл үшін ең маңызды және өзекті тәуекелдері:

Тәуекел атауы Тәуекел факторлары Іс-шаралар
Еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғаның туындау тәуекелі
  • Персоналдың қауіпсіздік техникасы жөніндегі қағидалар мен нұсқаулықтарды сақтамауы;
  • жұмыс орындары мен еңбек жағдайларының қауіпсіздік талаптарына сәйкес келмеуі;
  • биіктіктен құлау;
  • жол-көлік оқиғасы;
  • электр тогымен зақымдану.
  • Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік нормалары бойынша білімді біліктілік тексеруден өткізу;
  • Қауіпсіздік техникасы күндерін өткізу;
  • ЖЭТ филиалдарында жұмыс орындарына кенеттен тексерулер жүргізу;
  • «KEGOC» АҚ-ның қауіпсіздік және еңбекті қорғау жөніндегі Өндірістік кеңесінің жұмысын ұйымдастыру;
  • GPS спутниктік бақылау жүйесі арқылы жүргізушілердің жылдамдық режимін сақтауын бақылау;
  • erap-public.kgp.kz жүйесі арқылы жүргізушілердің жылдамдық режимін сақтауын бақылау;
  • «KEGOC» АҚ өндірістік жұмыскерлеріне психологиялық қолдау көрсету бағдарламасын енгізу мүмкіндігін қарастыру.
Көрсетілген жүйелік қызметтер үшін мерзімі өткен дебиторлық берешектің өсу тәуекелі
  • Тұтынушылардың көрсетілген жүйелік қызметтер үшін төлемді уақтылы жүргізбеуі;
  • Украинадағы соғысқа байланысты енгізілген санкциялар салдарынан Ресей Федерациясының контрагенттерінен төлемдердің тоқтатылуы.
  • Берешекті өтеу қажеттілігі туралы жазбаша ескерту;
  • Берешекті өтеу мәселелері бойынша төлем жасамаушылармен, сондай-ақ тұтынушылар берешегін өтеу мақсатында жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өкілдерімен келіссөздер, көшпелі кездесулер, бейнеконференциялар өткізу;
  • Борышкерге қызмет көрсетуді тоқтату немесе уақытша тоқтату және тиісті шаралар қабылдау туралы мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдарды (әкімдіктерді, комитеттерді, ТЖ органдарын) хабардар ету/құлақтандыру;
  • Ресей Федерациясының контрагенттерімен жұмыс жүргізу (келіссөздер, хаттар жолдау);
  • Шектеулерді кезең-кезеңімен енгізу бойынша техникалық сипаттағы іс-шараларды қолдану: тәуліктік кестені қалыптастыру кезінде тұтынушының өтінімдерін қабылдамау, мәлімделген тәуліктік кестеден ауытқудың рұқсат етілген диапазонын жою, жүйелік қызметтер көрсетуді ішінара немесе толық тоқтату (оқшауланған жұмысқа шығару);
  • Тұтынушылардың көрсетілген жүйелік қызметтер үшін төлемді уақтылы жүргізбеуі фактісі бойынша кәнараттық-талап қою арыз жұмысын жүргізу.
Бірінші дәрежелі авариялар мен істен шығулардың туындау тәуекелі
  • ҚС жабдықтары мен электр жеткізу желілерінің зақымдануы;
  • ҚС жабдықтары мен электр жеткізу желілерінің тозуы;
  • ҚС жабдықтары мен электр жеткізу желілерінің зауыттық ақауы;
  • құрылыс-монтаждау жұмыстарын орындау кезінде жіберілген ақаулар;
  • ҚС жабдықтары мен электр жеткізу желілеріне қызмет көрсететін жұмыскерлердің біліктілігінің төмендігі;
  • жөндеу персоналының қате әрекеттері;
  • пайдалануды қанағаттанарлықсыз ұйымдастыру;
  • бөгде тұлғалар мен факторлардың әсері;
  • дүлей құбылыстардың әсері;
  • релелік қорғаныс жабдығына техникалық қызмет көрсетудің уақтылы немесе толық жүргізілмеуі.
  • Күштік электр жабдығының жоғары вольтты кірмелерін ауыстыру;
  • Сарапшы ұйымдарды тарта отырып, ҚС жабдықтары мен электр жеткізу желілеріне техникалық куәландыру жүргізу;
  • Сарапшы ұйымдарды тарта отырып, ҚС жабдықтары мен электр жеткізу желілерінің жай-күйіне техникалық сараптама жүргізу;
  • «KEGOC» АҚ филиалдарының «Алматы ЖЭТ», «Орталық ЖЭТ», «Оңтүстік ЖЭТ» 220–500 кВ ӘЖ реконструкциялау» ТЭН әзірлеу;
  • РҚА құрылғыларына техникалық қызмет көрсету;
  • Электр желілеріндегі технологиялық бұзушылықтарды талдау және шаралар қабылдау.
Ақпараттық қауіпсіздік тәуекелі
  • ақпараттық қауіпсіздік саласындағы талаптардың дұрыс айқындалмауы;
  • антивирустық БЖ лицензияларын ұзарту немесе сатып алу шарттарының уақтылы жасалмауы;
  • зиянды БЖ-ны рұқсатсыз орнату;
  • мақсатты емес кибершабуылдар;
  • Компания жұмыскерлері арасында ақпараттық қауіпсіздік саласындағы білімнің жеткіліксіздігі;
  • жұмыскерлердің ақпараттық қауіпсіздік саласындағы ішкі нормативтік құжаттар талаптарын сақтамауы;
  • қашықтан қосылуды пайдалану бойынша АТҚ ұсынымдарының сақталмауы;
  • VPN арнасы арқылы қашықтан жұмыстың қорғалмауы;
  • АЖҚО-мен (Ақпараттық қауіпсіздіктің жедел орталығы) құрылымдалмаған жұмыс;
  • «KEGOC» АҚ ақпараттық жүйелеріне мақсатты кибершабуыл;
  • диспетчерлердің жұмыс компьютерлерін Интернет желісіне қосу;
  • серверлік үй-жайларға рұқсатсыз кіру.
  • Сыртқы мердігер ұйымдар жұмыскерлерінің Компанияның ақпараттық активтеріне қауіпсіз қол жеткізуін қамтамасыз ету;
  • АҚ бойынша қызметтерді (қорғау жүйелерін) уақтылы сатып алу;
  • жауапты тұлғалар (иелер) тізбесін айқындай отырып, артықшылықты қол жеткізу құқықтары бар иесіздендірілген (жүйелік, технологиялық) есептік жазбаларды түгендеу;
  • жергілікті желі периметрін қорғаудың қолданылатын техникалық құралдарының (IDS/IPS, WebGW, MailGW жүйелері) сигнатуралар дерекқорын уақтылы жаңарту;
  • «Мемлекеттік техникалық қызмет» АҚ-мен бірлесіп Компания Жұмыскерлері үшін ақпараттық қауіпсіздік бойынша семинарлар сериясын ұйымдастыру;
  • АҚ бойынша профилактикалық іс-шаралар өткізу (материалдар тарату, буклеттер, бейнероликтер);
  • қашықтан қол жеткізу құралдарын (VPN) пайдалану кезінде АҚ-ны күшейту бойынша жұмыстар жүргізу;
  • мақсатты кибершабуылдардан қорғауды күшейту бойынша жұмыстар жүргізу;
  • диспетчерлердің автоматтандырылған жұмыс орындарын қорғауды күшейту бойынша жұмыстар жүргізу;
  • имитациялық жаттығулар өткізу (киберинцидент, кибершабуыл), фишинг-симуляция/фишинг-тест өткізу.
Іс-шаралар жоспарында (Бизнес-жоспарда) көрсетілген инвестициялық бағдарламаның орындалмау тәуекелі
  • ТЖҚ сатып алу бойынша өтпей қалған тендерлердің едәуір санының көптігі;
  • ҰЭТ объектілерінің жұмыс режимдеріне байланысты шартқа сәйкес жұмыстарды жүргізу кестесінен ҚМЖ орындау мерзімдерінің ауытқуы;
  • салынып жатқан объектілерде мердігердің кінәсінен кідірістер;
  • монтаждауды талап етпейтін жабдықтың уақтылы жеткізілмеуі;
  • құрылыс-монтаждау жұмыстарының уақтылы орындалуын және олардың орындалу сапасын бақылаудың төмендеуі/болмауы;
  • жобалау-сметалық құжаттаманың төмен сапасы.
  • Жұмыстарды жүргізудің күнтізбелік кестесіне сәйкес мердігердің жұмыстарды уақтылы орындауын бақылау;
  • жұмыстарды жүргізудің күнтізбелік кестесіне сәйкес жұмыстарды орындау мерзімдері бұзылған жағдайда мердігердің атына талап қою.
Қазақстан БЭЖ-інің Оңтүстік аймағында қуат тапшылығының туындау тәуекелі
  • 7-жылдық болжамды теңгерімде көзделген жаңа генерациялаушы қуаттарды енгізудің кешіктірілуі;
  • Қазақстан БЭЖ-інде қуат тұтынудың 7-жылдық болжамды теңгерімде көзделген деңгейден жоғары өсуі (оның ішінде деректерді өңдеу орталықтарын енгізу есебінен);
  • қолданыстағы генерациялаушы қуаттардың жоспардан тыс істен шығарылуы (авария, жоспардан тыс жөндеу);
  • негізгі генерациялаушы жабдықты пайдаланудан шығару салдарынан қолданыстағы электр станцияларының белгіленген қуатының төмендеуі;
  • ҚР БЭЖ Оңтүстік аймағында тұтынудың өсуі және генерацияның жеткіліксіздігі.
  • ҚР БЭЖ Оңтүстік аймағында КҚК-дан өту проблемасы, Жамбыл ГРЭС-інің 5 және 6 блоктық режимде ең жоғары жүктеме сағаттарында 1 000 МВт-қа дейін генерациямен жұмыс істеу қажеттілігі туралы ҚР Энергетика министрлігіне хаттар жолдау;
  • ҚР БЭЖ Оңтүстік аймағында КҚК-дан өту мәселесі бойынша ҚР Энергетика министрлігіндегі кеңестерге қатысу;
  • Жамбыл МАЭС-ін тауарлық газбен, мазутпен және сумен қамтамасыз ету бойынша ҚР Энергетика министрлігіне, ҚР Су ресурстары және ирригация министрлігіне, «QazaqGaz» ҰК» АҚ-ға хаттар жолдау;
  • жаңа генерациялаушы қуаттар құрылысын жеделдету мәселесі бойынша ҚР Энергетика министрлігіне хаттар жолдау;
  • ҚР БЭЖ Оңтүстік аймағының өнеркәсіптік тұтынушыларын артық жүктемеден автоматты әсер ету арқылы шектеу;
  • ҚР БЭЖ Оңтүстік аймағының тұрмыстық тұтынушыларын шектеу;
  • электр энергиясын тұтынуды шектеу енгізілген жағдайда аварияларға жол бермеу бойынша қабылданып жатқан шаралар туралы тұтынушыларға түсіндіру және ақпарат беру;
  • ҚР тұтынушыларының электр энергиясы мен қуатына қажеттіліктерін барынша жабу үшін Қазақстан БЭЖ-індегі генерациялаушы қуаттарды жөндеу кестесін оңтайландыру.
Компания акциялары құнының SPO-да орналастыру бағасынан төмендеуі
  • Компанияның кредиттік рейтингінің төмендеуі;
  • Компанияның таза пайдасының төмендеуі;
  • Қазақстан қор биржасының және қаржылық есептілік депозитарийінің интернет-ресурстарында ақпарат орналастыру мерзімдерінің сақталмауы;
  • макроэкономикалық көрсеткіштердің нашарлауы;
  • БАҚ-тағы жағымсыз мақалалар.
  • БАҚ-та Компанияның қызметі мен негізгі оқиғаларын жариялау;
  • акционерлермен және қаржы талдаушыларымен «Эмитент күні» шеңберінде кездесулер өткізу;
  • Компанияның оң имиджін қалыптастыру бойынша қаржы институттарымен жұмыс жүргізу;
  • негізгі (елеулі) оқиғалар бойынша ақпаратты уақтылы ашу.

Негізгі тәуекелдерді басқару бойынша неғұрлым толық ақпарат осы есептің Компания қызметінің бағыттары және стратегиялық мақсаттарын іске асыру бойынша тиісті бөлімдерінде ашылған.

Туындайтын тәуекелдер

Негізгі тәуекелдерге қосымша Компания сәйкестендіру кезеңінде тұрған және/немесе болашақта едәуір өсуі мүмкін, Компания қызметіне елеулі әсер етуге қабілетті әрі оның қызметіне әлеуетті түрде ұзақ мерзімді (3–5 жыл) елеулі әсер ететін жаңа туындайтын тәуекелдерді қарастырды.

Жаңа туындайтын тәуекел атауы Жасанды интеллектімен байланысты тәуекел ЖЭК пен бөлінген генерацияның жедел өсуіне байланысты ҰЭТ тұрақсыздығы тәуекелі
Санаты Операциялық тәуекел Операциялық тәуекел
Сипаты «KEGOC» АҚ-да ЖИ енгізу және пайдалану тәуекелінің іске асуына кадрлық, ұйымдастырушылық, технологиялық және құқықтық факторлар әкелуі мүмкін. Оларға білікті мамандардың және персоналды оқытудың жеткіліксіздігі, ішкі саясаттардың және жауапкершілікті бөлудің болмауы, ЖИ-ді бизнес-процестерге дұрыс интеграцияламау, қате немесе ашық емес алгоритмдер, сапасыз немесе бұрмаланған деректерді пайдалану, энергия жүйесінің стандартты емес жұмыс режимдеріндегі іркілістер жатады. Киберқауіптер (шабуылдар, деректерді алмастыру, ақпараттың сыртқа шығуы), дербес деректер және зияткерлік меншік туралы заңнаманы бұзу тәуекелдері, сондай-ақ ЖИ шешімдері үшін құқықтық жауапкершіліктің белгісіздігі елеулі мәнге ие. ЖЭК пен бөлінген генерацияның жедел өсуі Қазақстан БЭЖ-інің жүйелік операторы ретінде «KEGOC» АҚ үшін ҰЭТ тұрақтылығы мен басқарылуының төмендеу тәуекелін қалыптастырады. ЖЭК-тің құбылмалы және ауа райы жағдайларына тәуелді электр энергиясын өндіруі нақты уақыт режимінде электр энергиясын өндіру мен тұтынуды теңгеруді күрделендіреді, қуат резервтері мен жиілік пен кернеуді реттеу жүйелеріне қойылатын талаптарды арттырады. Жаңа объектілерді қосу желінің шамадан тыс жүктелуіне, энергия жүйесі инерциясының төмендеуіне және технологиялық бұзылыстар ықтималдығының артуына әкелуі мүмкін. Қосымша сын-қатерлер желілік инфрақұрылымның өткізу қабілетінің шектеулі болуымен және болжау мен диспетчерлік басқару жүйелерін жаңғырту қажеттілігімен байланысты.
Әсері Әлеуетті түрде: Қазақстанның Біртұтас электр энергетикалық жүйесін басқару сенімділігінің төмендеуі, операциялық іркілістердің туындауы және технологиялық тәуекелдердің өсуі; инциденттердің салдарын жоюға арналған қосымша шығындарды және реттеуші органдар тарапынан айыппұл санкцияларын қоса алғанда, қаржылық шығындар; киберинциденттер, құпия ақпараттың сыртқа шығуы және деректердің бұзылуы; заңнама талаптары сақталмаған жағдайда сот даулары және реттеушілік шектеулер; беделдік шығындар, мемлекет, инвесторлар және өзге де мүдделі тараптар тарапынан сенімнің төмендеуі. Әлеуетті түрде: технологиялық бұзылыстар санының артуы, жиілік пен кернеудің ауытқуы және диспетчерлік қызметтерге түсетін жүктеменің жоғарылауы; қуат теңгерімін қолдау, резервтерді тарту және жүйелік қызметтер көрсету бойынша операциялық шығындардың өсуі; желілік инфрақұрылымды, цифрлық болжау жүйелерін және жұмыс режимдерін басқару жүйелерін жаңғырту мен дамытуға қосымша күрделі қаржы салымдарының қажеттілігі; жаңа генерация объектілерін қосуға ықтимал шектеулер және электрмен жабдықтау сапасының төмендеуі, бұл қаржылық көрсеткіштерге, инвестициялық жоспарларға және мемлекет пен өзге де мүдделі тараптар тарапынан сенім деңгейіне әсер етуі мүмкін.
Тәуекелді төмендету жөніндегі іс-шаралар
  • ЖИ қолдану бойынша корпоративтік саясат пен этикалық стандарттарды енгізу;
  • критикалық маңызды шешімдер қабылдау кезінде адам шешімінің басымдығы қағидатын бекіту;
  • жұмыскерлерді тұрақты оқыту, IT-сауаттылықты және ЖИ саласындағы құзыреттерді арттыру;
  • ЖИ жүйелеріне, оның ішінде олардың бизнес-процестерге интеграциялануына ішкі аудит және тестілеу жүргізу;
  • киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету, жүйелерді тұрақты жаңарту және мониторингтеу;
  • модельдерді оқытуға арналған деректердің сапасын, толықтығын және репрезентативтілігін бақылау;
  • ЖИ жобаларының Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкестігіне құқықтық сараптама жүргізу;
  • инциденттер мен іркілістерге ден қою жоспарын әзірлеу және қолдау.
  • Жүйеаралық байланыстарды күшейтуді және ҰЭТ өткізу қабілетін арттыруды қоса алғанда, желілік инфрақұрылымды дамыту және жаңғырту;
  • ЖЭК электр энергиясын өндіруін және электр энергиясын тұтынуды болжаудың заманауи жүйелерін енгізу;
  • жиілік пен кернеуді теңгеру және реттеу құралдарын кеңейту, жүйелік қызметтер нарығын дамыту;
  • қолжетімді қуат резервтерінің көлемін ұлғайту және оларды тарту механизмдерін жетілдіру;
  • нақты уақыт режимінде жұмыс режимдерін мониторингтеу және энергия жүйесінің басқарылуын арттыру үшін цифрлық шешімдерді енгізу;
  • техникалық шарттар мен желінің тұрақтылығына қойылатын талаптарды ескере отырып, ЖЭК объектілерін интеграциялау.

«KEGOC» АҚ-ның ішкі бақылау жүйесі (ІБЖ) COSO моделін пайдаланады және өзара байланысты бес құрамдас бөлікті қамтиды: бақылау ортасы, тәуекелдерді бағалау, бақылау рәсімдері, ақпарат және коммуникациялар, мониторинг.

«KEGOC» АҚ ішкі бақылау жүйесінің саясаты ішкі бақылауды ішкі бақылау жүйесінің қатысушылары үш негізгі сала бойынша қойылған міндеттерге қол жеткізу мақсатында жүзеге асыратын процесс ретінде айқындайды:

  • операциялық қызмет;
  • қаржылық есептілікті дайындау;
  • нормативтік және заңнамалық талаптарды сақтау.

ІБЖ Компанияның процестік тәуекелдерге жедел ден қоюға, негізгі және қосалқы бизнес-процестер мен күнделікті операцияларға бақылау жүргізуге, сондай-ақ кез келген елеулі кемшіліктер мен жақсарту салалары туралы тиісті деңгейдегі басшылықты дереу хабардар етуге қабілетті басқару жүйесін құруын көздейді.

«KEGOC» АҚ ішкі бақылау жүйесі бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу регламентіне сәйкес ІБЖ құрамына кіретін органдардың құзыреті олардың ІБЖ-ні әзірлеу, бекіту, қолдану және тиімділігін бағалау процестеріндегі рөліне қарай бөлінеді. Компанияның Директорлар кеңесі мен Басқармасы өз функцияларын орындау кезінде «Үш қорғаныс желісі» моделіне сүйенеді. ІБЖ қатысушылары – Директорлар кеңесі, Басқарма, Аудит жөніндегі комитет, Ішкі аудит қызметі, бизнес-процестер мен қосалқы процестердің иелері болып табылатын құрылымдық бөлімшелер, бақылау рәсімдерін орындаушылар, тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау үшін жауапты құрылымдық бөлімше.

Компанияда тұрақты негізде бақылау рәсімдерінің дизайнын бағалау жүргізіледі, оның шеңберінде қолданыстағы бизнес-процестер талданады.

Бұл жұмыс процестік тәуекелдерді сәйкестендіру мен бағалауды, ішкі нормативтік құжаттар мен блок-схемаларды талдауды, сондай-ақ бақылау рәсімдерінің тиімділігін бағалауды қамтиды. Дизайнды бағалау қорытындысы бойынша тәуекелдер мен бақылау рәсімдерінің матрицасы бизнес-процесс иесімен келісіліп, бекітіледі, сондай-ақ бизнес-процесті жақсарту бойынша ұсынымдар беріледі.

Ішкі аудит қызметі ІБЖ тиімділігін тікелей бағалауға, бақылау рәсімдерінің операциялық тиімділігін тестілеуге, Аудит жөніндегі комитет пен Директорлар кеңесіне тиісті есептілікті қалыптастыруға және ұсынуға жауапты.

Компанияда жыл сайын Компанияның бизнес-процестер тізілімі негізінде бақылау рәсімдерінің дизайнын бағалау жоспары бекітіледі, оның шеңберінде бақылау рәсімдері дизайнының тиімділігіне талдау жүргізіледі. Осы талдау нәтижелері бойынша оларды жетілдіру жөніндегі ұсынымдар мен жақсарту салалары әзірленеді.

Компанияда қызметтің үздіксіздігін қамтамасыз ету жүйесі енгізілген, оның шеңберінде қызметтің үздіксіздігін қамтамасыз ету жоспарларын әзірлеуді талап ететін бизнес-процестер/қосалқы процестер айқындалады. 2025 жылы Компанияның сыни бизнес-процестер/қосалқы процестерін айқындау бойынша жұмыс жүргізілді, олар үшін қызметтің үздіксіздігін қамтамасыз ету жоспарлары әзірленіп, тестіленді, атап айтқанда жүйелік оператордың техникалық диспетчерлендіру жөніндегі қызметтерін көрсету, еңбекті қорғау саласындағы қауіпсіздікті және жабдық жұмысының сенімділігін қамтамасыз ету, АТК қызметтерін ұсыну және қолдау, ақпараттық қауіпсіздік инциденттерін басқару және төтенше жағдайлар туындаған кезде «KEGOC» АҚ қызметін жүзеге асыру үшін.

Компанияда жыл сайын «KEGOC» АҚ Ішкі аудит қызметі Компанияның Директорлар кеңесіне ұсынылатын корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесі мен ІБЖ тиімділігін бағалайды. Ішкі аудит қызметі 2025 жылы жүргізген бағалау нәтижелері бойынша ішкі бақылау және тәуекелдерді басқару жүйелері Компания мақсаттарына қол жеткізуге негізді кепілдіктер беретін жол берілетін нысанда жұмыс істейді. Барлық анықталған сәйкессіздіктер бойынша Ішкі аудит қызметінің ұсынымдары негізінде тиісті түзету іс-шараларының жоспарлары әзірленді, олардың орындалуына тұрақты мониторинг жүргізіледі.